Karaktertypen: de psychopaat en de sociopaat

Psychopaat schrijftips boek schrijven singularity miriam wesselinkVoor psychopaten is uiteraard veel emplooi in spannende verhalen. De gewetenloosheid en het nietsontziende eigenbelang van dit personage is bij uitstek een welkome verstoorder van het gezapige dagelijkse leven. Dan bedoel ik: welkom in boeken, natuurlijk. Je kunt dus dankbaar gebruik maken van deze aparte mensensoort, net als van zijn iets minder gestoord uitgevoerde neefje, de sociopaat.

Maar wat maakt nu precies een psychopaat of een sociopaat? En wat is het verschil tussen die twee?

De psychopaat

Een psychopaat heeft een koud hart. Hij is niet in staat empathie te voelen. Of wroeging, spijt of berouw. Hij zou een machine zijn, ware het niet dat hij wel lust en begeerte kent. Vooral naar macht. Om te krijgen wat hij wil kan hij zich charismatisch, charmant en overtuigend voordoen. Omdat hij emoties hooguit oppervlakkig voelt, is hij een thrillseeker; hij zoekt sensatie en is vaak afhankelijk van alcohol, drugs, gokken en andere verslavingen. Hij stoort zich niet aan gedragsregels en sociale conventies. Hij kent geen angst, ook niet in situaties waar dat normaal en zelfs verstandig zou zijn. Hij manipuleert schaamteloos en voelt zich niet verantwoordelijk voor de gevolgen van zijn daden. Hij wordt gemakkelijk gewelddadig, en is wraakzuchtig en genadeloos. Hij leidt vaak een richtingloos bestaan, slechts gestuurd door wat hij op dat moment wil.

Liefde

In de liefde – al is dat woord eigenlijk niet van toepassing op een psychopaat – kenmerkt hij zich vaak door seksueel afwijkend gedrag en stalking. Hij heeft veel korte relaties, al dan niet tegelijkertijd, en hij ziet er geen been in de partner van een ander af te snoepen en vervolgens net zo snel weer in te ruilen. Hij is ook niet vies van een liefdesrelatie om het geld en hij laat meestal een spoor van gebroken harten achter zich.

Psychopaat schrijftips boek schrijven singularity miriam wesselink 2

De sociopaat

Zowel de psychopaat als de sociopaat hebben een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASPS).

Het verschil tussen die twee is met name dat de eerste een koude kikker is, terwijl de tweede een woedend kort lontje heeft. Verder zit het verschil in hoe goed (voor zichzelf) de persoon in kwestie kan functioneren, zichzelf in de hand heeft en kan plannen.

Waar het gedrag van een psychopaat koel berekenend, gepland en onder controle is, is dat van de sociopaat impulsief, grillig, ad hoc, en vaak gedreven door woede. De psychopaat is meestal hoogopgeleid en een carrièremaker, de sociopaat meestal juist niet: hij is vaak een loser terwijl de psychopaat een succesvolle, populaire figuur kan zijn.

In de misdaad zal de psychopaat alles goed voorbereiden, waardoor er vaak nauwelijks sporen te vinden zullen zijn. De sociopaat is een gelegenheidscrimineel en laat daardoor al snel aanwijzingen en bewijsmateriaal achter.

Logischerwijze kent de georganiseerde misdaad een hoog psychopatengehalte.

NB: Ik heb het hier steeds over ‘hij’. Psychopaten en sociopaten zijn inderdaad vaker man dan vrouw, maar dit karaktertype komt zeker ook bij vrouwen voor.

Ceci n’est pas un sociopathe

Psychopaat schrijftips boek schrijven singularity miriam wesselink 3

Sherlock Holmes, gespeeld door Benedict Cumberbatch in de recente BBC-bewerking en te zien via Netflix, zegt als hij een psychopaat wordt genoemd: “I’m a high-functioning sociopath”. Volgens de beschrijving van sociopathie klopt dat niet: zijn daden zijn nooit impulsief en willekeurig, maar juist zorgvuldig gepland. Hij is duidelijk ook geen psychopaat, want hij heeft bijvoorbeeld wel empathie*. De Engelse psycholoog Maria Konnikova kan zich er nogal over opwinden.

Zij vindt overigens dat er geen verschil is tussen de psychopaat en de sociopaat.

Maar what’s in a name, het gaat om de niet-zo-fijne karaktertrekken die je in je boek kunt gebruiken voor een fijne tegenstander, de antagonist, of voor een interessante bijrol. Of misschien zelfs wel voor je protagonist.

*Maar misschien is hij wel een autist. Wat juist de tegenpool is van de psychopaat.

Psychopaten en sociopaten als romanfiguren

Voorbeelden te over voor een levensechte en toch heerlijk slechte psychopaat in je boek:

PS Je psychopaat mag ook wel eens winnen. Het recht hoeft niet altijd te zegevieren. Literatuur en films kennen genoeg villains we love to hate. 🙂

PPS: de podcastaflevering Karaktertypen: de psychopaat en de sociopaat kun je hier luisteren.

Andere karaktertypen

Karaktertypen: de narcist
Karaktertypen: de machiavellist
Karaktertypen: de sadist
Karaktertypen: de dramaqueen

En hier vind je nog meer artikelen over personages.

Geniet van je slechterik!

Psychopaat schrijftips boek schrijven singularity miriam wesselink 4

Feedback en vragen

Heb je wat aan mijn informatie gehad? Dan vind ik het leuk als je het artikel wilt delen of liken:

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinmail

Wil je me laten weten of het voor je werkt? Ik hoor het ook graag als je een vraag hebt waarop je hier geen antwoord vindt, of een onderwerp waarvan je graag wilt dat ik erover schrijf. Hieronder kun je een reactie geven. Je kunt me ook een mailtje sturen of contact met me opnemen via social media.

Schrijf je in voor mijn nieuwsbrief

Wil je een mailtje krijgen als er nieuwe artikelen worden gepubliceerd? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief. Ik zal je niet gaan spammen - beloofd!
  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.
comments powered by Disqus